Деерлик бутюн пластиклер ультрафиолет ярыгъына огърагъанда, меселя, кунеш нурлары я да флюоресцент ярыкъландырув киби деградациягъа мейильлидирлер. Бу деградация ишлев вакътында я да махсулат къулланылгъан сонъ пейда ола биле, онынъ аляметлери кире, ве онынъ аляметлери кире, оларнынъ арасында узюльме къаттылыгъы, чекильме къаттылыгъы ве ренки киби физик хусусиетлернинъ гъайып олувы ве гъайып олувы – буларнынъ эписи пластикнинъ къыскъартылгъан омюрине кетире. УФ деградациясынынъ эр куньлюк нумюнеси – бу пластик деградациясы себебинден вакъыт кечтикче ренки бозулып, сынъырсыз ола бильген газон сандалиедир.
УФ стабиллештирюв къошмалары пластик бозукълыгъынынъ огюне кечмек ве сонъки махсулатнынъ омюрини эп кенишлетмек ичюн къошулгъан бирикмелердир. УФ стабилизаторлары пек алчакъ севиеде, адет узьре, полимернинъ 0,1 – 0,5%-инде къошула. Бу къошмаларны истисал вакътында база полимеринен сыкъ-сыкъ бирлештирмек я да мастер-петчернинъ бир къысмы оларакъ азырламакъ мумкюн. УФ-стабилизация базарында чокъ къошмалар бар, шу джумледен «Амкор»нынъ Ultra Violet Inhibitor стабилизаторы Amshield, шу джумледен Amshield.
Фотооксидация дегени недир?
УФ ярыгъы себебинден пейда олгъан пластик деградация фотооксидленюв я да фотодеградация деп адландырылгъан химиявий джерьяннынъ нетиджесидир. УФ ярыгъы полимер зынджырларында мевджут химиявий багъларны деградация эте, бу онынъ молекуляр агъырлыгъыны эксильтип, пластикни зайыфлата, бу исе, эвельден тасвирленгени киби, къаттылыкънынъ ве башкъа истемеген аляметлернинъ гъайып олувына кетире. Молекуляр деградация, меселя, фотооксидленюв, чокъ вакъыт пластиклернинъ чалышмамасына себеп ола, шунынъ ичюн бу джерьянларны анъламакъ ве олардан насыл къачынмакъ кереклиги муимдир!
Къорчаланмагъан полимерлернинъ УФ къаршылыгъы къурулышкъа ве теркибине коре денъише. Базы пластиклер озь къурулышы ве функциональ группалары себебинден фотооксидленювге зияде сезимлидирлер. Фотооксидленювге энъ чокъ сезимли олгъан облигацияларгъа углерод-троген багълары, меселя, нитиль, амидлер ве аминлер; карбон{{3}оксиген багълары, меселя, эфир, эфирлер, кетонлар ве карбон кислоталары; углерод-хлор багълары; Пероксид киби оксиген{{5}оксиген багълары; ве азот-гидроген багълары, меселя, амидлер ве аминлер.
УФ стабиллештириджи къошмаларнынъ чешитлери .
Фотооксидатив джерьянны ингибирлемек ве пластиклерни зарарлы УФ нурларындан къорчаламакъ ичюн УФ стабилизаторлары къулланыла. УФ къорчалавы къулланылгъан специфик УФ стабилизаторына коре чешит тюрлю ёлларнен бермек мумкюн. Адет узьре, къошмаларнынъ энъ чокъ расткельген чешитлери УФ-инфстерлер, квинчерлер я да HALS оларакъ чалышалар, базы алларда исе бирден зияде къошма УФнинъ тургъунлыгъынынъ истеген севиесини темин этмек ичюн къулланыла биле.
УФ-инфютлейиджилер: етерли ярыкъ кириш вакътында, полимерлердеки сезиджи функциональ группалар (хромофорлар деп адландырылгъан) сербест радикаллар мейдангъа кетирмек ичюн бир сыра реакциялар кечирелер. УФ стабилизаторынынъ бу шекли, адындан корюнгени киби, фотооксидатив реакцияларнынъ башланмасынынъ огюне кечмек ичюн УФ нурланувыны озюне ала. УФ сыджагъы синъген сонъ, оны полимер зынджырлары ярдымынен дагъыталар. Къара пластик махсулатларны УФ нурларындан къорчаламакъ ичюн чокъ вакъыт боялар, боялар я да элементар углерод къарасы къошула. Бензатриазоллар ве гидроксифенилтризинлер де УФ-инфют этиджилернинъ нумюнелеридир.
Квенчерлер: Фото{{0}оксидленюв джерьяны чокъ реакцияларны къаплай, олар сонъунда полимер зынджырында бир къач багъларнен реакциягъа кирген сербест радикалларны мейдангъа кетире, бу исе пластикнинъ бутюнлигини ёкъ эте. Квенчерлер фотооксидленюв реакциялары вакътында пейда олгъан энергияны сёндирмек ёлунен чалышалар, бойлеликнен, къозгъалгъан молекулаларны ер алына къайтаралар, анда олар сербест радикал-генированный фотооксидация реакциясыны даркъаталар. Никель сёндириджиси УФ стабилизаторынынъ бу шекилининъ мисалидир.
ХАЛС: Гиндерд Амине ярыкъ стабилизаторлары (HALS) — бу photo-оксидация вакътында мейдангъа кельген сербест радикалларны нишангъа алгъан ве къапкъангъа алгъан УФ стабилизаторларыдыр, бу исе оларнынъ полимер къурулышынен реакциягъа кирмеге маниа ола. ГАЛС къурулышы денъише, амма умумен 2,2,6,6-тетраметилпиперидин алкъа къурулышы бар.
